Urfa Haber – Urfa Haberleri
Urfa’da Karneyle Ekmek Alınan Zamanlar
Urfa’da Karneyle Ekmek Alınan Zamanlar
Karne sistemi, savaş ya da ekonomik kriz gibi olağanüstü dönemlerde insanların zorunlu ve piyasada az bulunan bir tüketim maddesine görece eşit bir şekilde ulaşmasını sağlama aracıdır. Dolayısıyla devlet, II. Dünya...
8 Aralık 2016 11:48
Okunma Sayısı 23
Urfa Haber – Urfa Haberleri

Karne sistemi, savaş ya da ekonomik kriz gibi olağanüstü dönemlerde insanların zorunlu ve piyasada az bulunan bir tüketim maddesine görece eşit bir şekilde ulaşmasını sağlama aracıdır. Dolayısıyla devlet, II. Dünya Savaşı sürecinde karne uygulaması yoluyla piyasada bulunması zorlaşan ve pahalılaşan tüketim maddelerinin talebini ve tüketim seviyesini azaltmış, böylece fiyatlardaki artışı da önlemiştir. Ayrıca karne sistemi, halkın tüketimini sistemli bir şekilde kısıtlayarak ordunun iaşesinin sağlanmasını kolaylaştırmıştır.
24 Kasım 1941’de ticaret için undan yapılacak mamullerin alanı sınırlandırılarak ekmek, francala, makarna, şehriye, peksimet, bisküvi ve simit dışındaki mamullerin yapımı yasaklanmıştır. Lokantalarda yapılacak hamur işleri bu yasağın dışında tutulmakla beraber daha sonra lokantaların istisnası kaldırılmış ve simit de yasak kapsamına alınmıştır.
13 Ocak 1942’de ekmek tüketimi sınırlandırılmış ve ekmek dağıtımında karne sistemine geçilmiştir. Karnelerin ihtiva ettiği fişler 24 saat geçerli olmuş ve gününde kullanılmayan fişler geçersiz sayılmıştır. Buna göre; 7 yaşına kadar olan çocuklara 187,5 gram, 7 yaşından büyüklere 375 gram, ağır işlerde çalışan işçilere ise 750 gram ekmek verilmiştir. Bu oranlar çerçevesinde ekmek 750 gram olarak üretilmiş; 7 yaşından küçüklere bunun dörtte biri verilmiş, 7 yaşından büyüklere yarısı, ağır işlerde çalışan işçilere ise ekmeğin tamamı yani 750 gram verilmiştir. prevantoryum ve sanatoryumdaki hastalara da 450 gram ekmek verilmiştir.
Daha sonra ise bu oranlarda önemli ölçüde bir kısıntıya gidilerek Nisan 1942’de günlük ekmek tüketimi 7 yaşından büyükler için 175 grama indirilmiştir. Mayıs ayında ise bu miktar 150 grama kadar düşmüştür.284 285
Halk Dağıtım Birliği, hükümet tarafından karneye bağlanmış olan maddeler için gerekli karneleri ve kuponları dağıtmış, tüketiciye verilmesi karar verilen ürünlerin dağıtılmasını sağlamış ve perakendeci esnaf vasıtasıyla yapılacak olan dağıtımlarda hangi gün, hangi bakkal veya mağazadan ne alınabileceğinden birlik üyelerini haberdar etmiştir. Ekmeğin karneyle verilmeye başlanması Urfa’da şikâyet konusu olmuş ve Urfa basını konuyla ilgili halkı bilgilendirmeye çalışmıştır.
“Ekmeğin Urfada da karne usulü ile dağıtılması işi şimdiye kadar bu hususta hiçbir tahdide alışmamış bulunan Urfa için ilk anda biraz ağır geldi. Onun için, buğdayı bu kadar bol olan bir mıntıkada bu madeninin serbest satışının men edilmesini garip ve manasız bulanlar var. Şu fikri müdafaa edenler arasında aklı başında görünenlere de tesadüf ediliyor. En basit bir mantığa bile sığmayan şu insafsız telakinin hadiselerin hakikatine uymadığını söylemeğe lüzum yoktur. Hükümetin her tedbirinin alışında yüksek bir maksadın bulunduğu muhakkak olduğu gibi bir iki basit düşüncelinin çürük anlayışı da hükümeti bu maksadın tahakkukuna yürümekten men edemez. Dünya harbine şu kadar senedir sadece girmemiş olmanın kıymetini hâlâ anlamamış olanlar varsa onların dar düşüncelerinin hükümetin iyi niyetlerini anlamakta da mazur oldukları tabiidir… ”
Genel bir değerlendirme yapıldığında karne uygulamasına geçilmekle birlikte bu sistem için devletin idari altyapısının yeterince hazırlıklı ve donanımlı olmadığı bilinmektedir. O dönemde Türkiye’de devlet teşkilatı kime ne kadar besin düştüğünü hesaplayan, bunları organize bir biçimde dağıtan ve bunun kontrolünü de etkin bir şekilde yapacak bir bürokrasiye ve istatistik teşkilatına sahip değildi. Bu yüzden devlet, karne uygulamasında değişik gelir gruplarına göre yeterince ayarlama yapamamıştır. Karneye sahip olan ancak belli mallar için gerekli stoku, tasarrufu veya bütçesi bulunan bir kişi de, dağıtılan mallara o an ihtiyacı olmamasına rağmen karne ile kendisine ayrılan paydan yararlanabilmiştir. Bu durum ise karne uygulamasının amaçlarından biri olan kıt maddelerin tüketiminde tasarruf edilmesini engellemiştir.
Karne uygulaması ile ilgili işlemlerin büyük bölümünü gerçekleştiren ve mahalle bazında örgütlenen Halk Dağıtım Birlikleri ise çeşitli olanaksızlıklarla karşı karşıya kalmıştır. Dağıtım birlikleri arasındaki koordinasyon yokluğu, yeterli planlamanın olmayışı, aşırı kırtasiyecilik, birliklerin işlemlerini yapacak yeterli sayıda ve nitelikte personelin bulunmaması, birliklerde çalışan personelin hataları ve ihmalleri, dağıtım işlemlerinin zaman zaman aksamasına yol açmıştır. Bu tür aksaklıkların Urfa’da da görüldüğü aşağıdaki gazete haberinden anlaşılmaktadır:
“Sabit ve dar gelirlilere ekmeğin karnesiz satılmayacağı yolunda birkaç gündür tatbikına başlanan karar emrile, bu hususta iki gün kadar ekmek alım satımında bir parça sıkıntı olmuştur. Sayın Valimiz Hasip Koylanın matbaada bizzat gece yarısından 3 saat sonlara kadar meşğul bulunarak sabit ve dar gelirli vatandaşlar için gerekli ekmek karnelerini ihzar etmeleri ve tevziini hemen yapmalarile dünden beri vatandaşlar ekmeklerini muntazaman almıya başlamışlardır. Şehrimizde ekmeğin 300 gramı dar ve sabit gelirliler için 8 kuruşa satılmaktadır.”
Karne sisteminde yaşanan aksaklıklardan bir diğeri de, karneyle dağıtılan ekmeklerin zamanında ve yeterli miktarda çıkarılması için değirmenlere yeterli tahılı ve fırınlara da gerekli unu sağlayan TMO’nun bu görevlerini etkili bir şekilde yerine getirememesidir. Fırınlar için ekmeklik un tedariki konusundaki aksaklıklar savaş boyunca devam etmiş ve şikâyet konusu olmuştur. O dönemde TMO, Anadolu buğdayını depolamak ve muhafaza etmek için gerekli depolara sahip değildir. Bu nedenle yaşanan iaşe sorununun altında yatan temel sebep olarak basın tarafından TMO’nun yetersizliği vurgulanmıştır. Urfa’da TMO’nun stok yapmak için bina sıkıntısı yaşadığı şu ifadelerle yer anlaşılmaktadır:
“Haber aldığımıza göre toprak mahsulleri ofisi Urfa ajansı bundan sonra alacağı hububatı yerleştirmek için bina bulma sıkıntısı ile karşılaşmıştır. İşittiğimize göre Urfadan kalkan tütün atelyesinin tütün depo binası olan Basmahane binasına luzum kalmamış imiş. Alâkâdarların bu büyükçe binayı halk menfaatı namına toprak M. ofisine terk edecekleri hususunu umarız.”
Aynı gazeteye yansıyan başka bir haberde mevcut sıkıntının devam ettiği ve bu durumu düzeltmek için çalışmalar yapıldığı anlatılmaktadır:
“Toprak M. buğday ofisi şehrimizde aldığı hububatı yerleştirmek için bina sıkıntısına düşmüştür. Bir kaç gün evvel Vali vekilimiz B. Nureddin Aslan beraberinde ajansı şefi olduğu halde şehri dolaşmışlar ve buğday doldurmaya elverişli olan 3 binaya yeniden rastlamışlardır.”
Ekmek karnesiyle birlikte bir takım aksaklıkların yaşandığı ve bunun dışında ekmeğin dağıtılış biçiminin de halk arasında hoşnutsuzluğa neden olduğu dikkati çekmektedir. Uygulamadaki yetersizlikler ve organizasyon bozuklukları dolaysıyla karne kuyruklarında saatlerce beklemeler olmuş, hatta fırınların önünde uzayan ekmek kuyruklarında kavga, dövüş ve kuyruklarda başlayan günlerin karakolda bitmesi gibi olaylar da yaşanmıştır.

YORUM YAPMAYA NE DERSİNİZ


NOT: Urfadahaber.com basın meslek ilkelerine uymaya söz vermiştir. Urfadahaber.com’da logomuz bulunan haberlerin link verilmek koşuluyla yayınlanması yazılı veya görsel medya’da kullanılması serbesttir. Urfadahaber.com'da yer alan ve Logomuz bulunmayan haberler tarafımızdan izin alınan kurum ve kuruluşlara aittir. Urfadahaber.com’da kaynak yer alan haberlerden veya yazarlara ait yazılardan meydana gelen sorunlardan dolayı Urfadahaber.com sorumlu tutulamaz. Urfadahaber.com kaynak gösterilen haberlerde ilgili kurum ve kuruluşlardan yazılı izin almıştır. Telif hakkı olan veya hukuki ya da şahsa ait sorunlar oluşturan haberlerle ilgili Urfadahaber.com ile irtibata geçiniz bu gibi durumlarda Urfadahaber.com avukatı tarafından yapılan kontroller sonrasında telif niteliği oluşturan ilgili yazı, resim ve video gibi materyaller en geç 3 gün içerisinde sitemizden kaldırılacaktır. Urfadahaber.com kaynaklardan ve harici linklerden sorumlu tutulamaz.