Urfa Haber – Urfa Haberleri
Urfa Sıra Gecesi Kültürü

Ülkemizin doğu illerinden Urfa’yı diğer yörelerden farklı kılan başlıca nedenin, yöre insanının müzikle doğması, büyümesi ve gelişmesi olduğu bilinmektedir. O nedenle müzik, Urfalı için bir yaşam biçimidir denilebilir. Müziğin burada makam ve usul bakımından göstermiş olduğu zenginlik, icra ve üslup bakımından gösterdiği renklilik Anadolu halk müziğine ayrı bir şahsiyet kazandırmıştır.
“Doğu müziklerinin temeli makam denen kalıplardır. Türk Müziğinde bu kalıpların sayısı 500’ü aşkındır. Her yeni müzik eseri bu kalıplardan biriyle yaratılır. Osmanlı öncesi, İstanbul daha henüz başşehir olmadan, Anadolu Beylerinin konaklarında makam anlayışına dayalı müzikler yapılıyordu, işte bunların devamı olan birçok makam, bugün büyük Türk bestecileri tarafından bilinmemesine rağmen Şanlıurfa’da varlığını sürdürmektedir
Urfa Halk Müziği’nin Özellikleri
Urfa yöresine ait eserlerdeki zengin çeşitliliğe neden olarak, makamsal özelliklerin UHM’nin içeriğinde belirgin olarak yer alması ve buna bağlı olarak Geleneksel Türk Sanat Müziğimizin de niteliklerini bünyesinde barındırması gösterilebilir. O nedenle UHM’nin THM’de önemli bir yeri olduğu düşünülmektedir.
Urfa yöresine ait eserlerin geniş ses sahasına sahip olması dışında söyleme stili özellikleri açısından da oldukça zor olması, icrasının büyük beceri gerektirdiğini göstermektedir. Ayrıca eserlerin söz ve müzik yapısındaki müthiş uyum, yöre sanatçılarının başarılı icralarıyla daha fazla anlam kazanmakta ve bu durum insan üzerinde büyük bir etki yaratmaktadır.
Yöreye ait eserler genellikle inici seyir karakterlidir. Çoğunlukla feryat ifadesiyle başlayan eserlerde müzik, anlatılmak istenen duyguyu adeta konuşmaktadır.
Urfa Halk Müziğinin özelliklerini Mehmet Özbek de şöyle sıralamaktadır:
Urfa Halk Müziğinin üç önemli özelliği vardır. Birincisi, Türk halk müziğinin iki temel biçiminden biri olan uzun hava’nın hoyrat denen türüne Anadolu’da yalınız Şanlıurfa ve Elazığ’da rastlanılmasıdır. Söz bakımından cinas sanatıyla bezeli, ezgi bakımından zengin, icra ve üslup bakımından kıvrak ve akıcı bir güzelliğe sahip olmasıyla, hoyratın Türk halk müziğinde ayrı bir yeri ve önemi vardır. Hoyratlar okunmasındaki zorluklardan dolayı halk ezgileri içinde en az değişime uğrayan bir biçimdir’’.
İkincisi, divan tarzında uzun havaların okunmasıdır. Bunlar genellikle gazel biçiminde yazılmış şiirlerin süslü ve zengin ezgilerle serbest bir biçimde söylenmesinden oluşmuş türlerdir. Uşşak, Rast, Segah, Hüseyni, Divan ve nevruz gibi adlar verilen bu türler dizi, seyir ve icra bakımından İstanbul’da söylenen gazellerden tamamen farklıdır’’
Üçüncü özelliği ise, bu ezgileri okuyuş biçimleridir. Şanlıurfa halk ezgilerini okuyan sesler tiz, parlak ve tok seslerdir. Bu, yörenin ses karakteridir. Bu sesler genelde inici özellik gösteren türkülerin sihirli ezgilerini, ezgiye hakim bir biçimde bazen kıvrak gırtlak sesleri, bazen parlak kafa sesleri ve süsleyici notalarıyla birlikte çağlayan misali yukarıdan aşağıya indirirler. Çıkıcı özellik gösteren bir kaç türkü ile gazellerin tümünde ise, sesler giderek gürleşen ve güzelleşen bir biçimde gelişir. Kademe kademe yükselen gazellerin son mertebesinde icra, bir başka güzellik kazanır. Ses burada yapabileceği bütün hünerleri göstererek dinleyicide heyecanı doruk noktaya ulaştırır’’.
Anadolu’nun diğer türlerinde olduğu gibi UHM de usta – çırak ilişkisine dayanmaktadır. Usta, çırağına gırtlağını yöre müziğinin stiline en uygun şekilde kullanması için kendince yöntemler uygulamaktadır. Bu yöntemler genellikle “taklit” içeriklidir. Usta – çırak ilişkisinde çırak, ustasından müziğinin stil özelliklerini yeterli derecede öğrendikten sonra, bu öğrendiklerinin dışına çıkmadan, var olan sitil içerisinde bir anlamda “kendi stilini yaratırcasma” ona bir şeyler eklemeye gayret gösterir. Çünkü THM’nin diğer türlerinde olduğu gibi UHM icrasında da ustalaşmak, müziğin stilini korumakla beraber, var olan stil içerisinde kendi stilini de yaratabilmekle mümkündür.
Urfa’da Sıra Gecesi Geleneği
“Şanlıurfa’daki bu zengin ezgi hâzinesinin ve dinleyiciyi büyüleyen icra biçiminin varlığının temel sebebi, eskiden beri süregelen sıra gecesi ve yatı geleneğidir. Radyo ve Televizyonun olmadığı dönemlerde, her akşam bir evde toplanarak sıra gezen gruplarda, sanat ve edebiyat sohbetlerinden sonra sıra müziğe gelirdi. Her grubun bir çalgı takımı, bir kaç usta okuyucusu olurdu. Bunlar bir düzen içinde sistemli müzik yaparlardı. Sıra gezen ya da baharda birkaç gün kalmak üzere dağlara yatıya giden gruplar arasındaki rekabet, bir yandan toplu çalıp söyleme geleneğinin gelişmesini sağlarken, bir yandan da bu sanatçı ruhlu insanları yeni eserler yaratmaya zorluyordu. Çünkü sıra gezen her topluluk, bünyesindeki sanatçı sayısı, bunların ustalık düzeyi ve başarılarıyla övünürler di”.
Dolayısıyla Urfa yöresi icracıları müzikte doğaçlamaya önem vermekte ve bu sayede müziklerine yeni yeni özelliklerin eklenmesini sağlamaktadırlar. Çünkü UHM’de ustalaşmış kişiler, başarılarını bu müziği doğru icra etmeleri dışında, müziğe farklı bir özellik katmalarına borçludurlar.

Urfa Sıra Gecesi Kültürü Fatih Bağrıyanık
Diğer yazıları

YORUM YAPMAYA NE DERSİNİZ

Yukarı Geri Ana Sayfa
NOT: Urfadahaber.com basın meslek ilkelerine uymaya söz vermiştir. Urfadahaber.com’da logomuz bulunan haberlerin link verilmek koşuluyla yayınlanması yazılı veya görsel medya’da kullanılması serbesttir. Urfadahaber.com'da yer alan ve Logomuz bulunmayan haberler tarafımızdan izin alınan kurum ve kuruluşlara aittir. Urfadahaber.com’da kaynak yer alan haberlerden veya yazarlara ait yazılardan meydana gelen sorunlardan dolayı Urfadahaber.com sorumlu tutulamaz. Urfadahaber.com kaynak gösterilen haberlerde ilgili kurum ve kuruluşlardan yazılı izin almıştır. Telif hakkı olan veya hukuki ya da şahsa ait sorunlar oluşturan haberlerle ilgili Urfadahaber.com ile irtibata geçiniz bu gibi durumlarda Urfadahaber.com avukatı tarafından yapılan kontroller sonrasında telif niteliği oluşturan ilgili yazı, resim ve video gibi materyaller en geç 3 gün içerisinde sitemizden kaldırılacaktır. Urfadahaber.com kaynaklardan ve harici linklerden sorumlu tutulamaz.